Ustanova kulture

Osnovna obeležja Gradske narodne biblioteke "Žarko Zrenjanin" iz Zrenjanina

Zgrada u kojoj se nalazi Gradska biblioteka izgrađena je 1882. godinečineći sastavni deo glavnog gradskog jezgra. Namena same zgrade kretala se od privatne porodične kuće porodice Bauer, redakcije dnevnog lista "Torontal", kafane "Šoljom" do sedišta Privredne banke. Od 67. godine 20 veka prostor je dobila Gradska narodna biblioteka gde se nalazi i danas.

Pored standardne bibliotečke delatnosti: prikupljanja, obrade,čuvanja, koričenja i izdavanja bibliotečke građe, staranja o knjižnom fondu i pružanja usluga korisnicima ičitalačkoj publici našeg grada; prepoznatljivost i originalnost Gradske biblioteke u odnosu na druge institucije ovog tipačine Fond "Todor Manojlović" u okviru koga se svake godine dodeljuje prestižna nagrada za moderni umetnički senzibilitet,časopis "Ulaznica" koji se bavi fenomenom kulture analizirajući umetničko pre svega književno stvaralaštvo; nagradni konkurs "Ulaznice" za neobjavljenu pesmu, priču ili esej, kao i dugogodišnje dečje manifestacije pod nazivom: "Pesnička štafeta" i "Čitalačka značka" stvarane sa osnovnim ciljem da otkrivaju mlade talente, pospešuju kreativnost i razvijaju ljubav prema pisanoj reči kod najmlađih školaraca. Gradska biblioteka, dvadeset i pet godina unazad, aktivno se bavi i izdavačkom delatnošću u okviru sedam stalnih edicija. Rad Biblioteke obogaćen je i nizom pratećih aktivnosti osmišljenih kroz književne večeri, promocije knjiga kao i prigodnim postavkama u okviru izložbenog prostora. Biblioteka poseduje svoju knjigoveznicu kao i prodajni prostor – knjižaru pod nazivom "Klub knjige".

Gradska narodna biblioteka iz Zrenjanina danas broji oko 155.000 jedinica bibliotečke građe. Samostalna je institucija kulture koju je osnovala Skupština opštine Zrenjanin. Matična je svim bibliotekama Srednjobanatskog okruga (Zrenjanin, Novi Bečej, Žitište, Sečanj i Srpska Crnja). Biblioteka obavlja svoju delatnost kroz naučno i dečje odeljenje sačitaonicama, pozajmno, zavičajno, matično i obradno odeljenje, klub knjige, knjigoveznicu, izdavačku delatnost, knjigovodstvo i sekretarijat. Zbog staranja o opštem dobru i u interesu što bolje saradnje biblioteke šire a i uže javnosti javila se potreba za uspostavljanjem i ostvarenjem boljeg kontakta, što je jedino moguće realizovati putem planske i sistematizovane komunikacije te je u povoju i razvoj funkcije PR –a u našoj Biblioteci. Gradska biblioteka je doživljavala i delila sva istorijska pomeranja sa svojim gradom, te je od 1967. godine smeštena u nenamenskoj zgradi i prostire se na površini od 1305 kvadratnih metara. Deo fonda, posebno periodike, nalazi se u tavanskim i podrumskim prostorijama, dok određeni broj knjiga Biblioteke je smešten u dva depoa van zgrade.

Prateći modernizacijska trendove, za Biblioteku se može reći da je završila prvu fazu uvođenja kompjuterske opreme u proces rada. Kompjuterski sistem Biblioteke funkcioniše na osnovu sopstvenog računarskog programa koji korisnicima omogućava da brzo i lako dođu do željenih informacija. Trenutno se radi na proširenju kompjuterske automatizacije i povećanju baze podataka, te shodno tome očekuje se i realizacija projekta umrežavanja sa svim većim bibliotekama u zemlji. Pretraživanje fonda vrši se uz pomoć autorskog, naslovnog i predmetnog kataloga i pomoćnih kataloga na odeljenjima. Za potrebe korisnika na odeljenjima obezbeđen je pristup računarskoj mreži, što im omogućava da po nekoliko osnova dođu do željenih podataka, odnosno knjige. Biblioteka danas pri svom radu koristi 15 računara sa pratećom opremom.

Obnavljanje knjižnog fonda kroz sve forme i žanrove pisanog stvaralaštva, afirmacija i animacija knjige jesu osnovna misionarska delatnost ljudi zaposlenih unutar jedne od najstarijih i najznačajnijih gradskih institucija, koja se bavi očuvanjem knjige i pisanog stvaralaštva u lokalnoj sredini. Zaposleni timčine osobe koje se bave pružanjem usluga u oblasti bibliotekarstva, izdavaštva i prodaje, organizacionog planiranja i strategijom razvoja kulture.

Najraniji tragovi zrenjaninskog bibliotekarstva

Nezaobilazna potreba građanskog stila života, manifestovana kroz ljubav i naviku kačitanju, tokom celog devetnaestog veka zadovoljavana je u okviru mnogih javnih i privatnihčitaonica te se nemačka, mađarska i srpskačitalačka društva smatraju pretečama bibliotekarstva na ovim prostorima. Desetog marta 1861. godine osnovana je Čitaonica srpska u Velikom Bečkereku, koja se smatra prvom većom organizovanom institucijom ovog tipa. Njen način rada i funkcionisanja regulisao je tada važeći Ustav srpskečitaonice.

Izdavaštvo

Gradska biblioteka je danas prepoznatljiva po svojoj razvijenoj izdavačkoj delatnosti. Začetvrt veka dugog bavljenja izdavaštvom Biblioteka je objavila oko 250 naslova knjiga u tiražu od 380. 000 primeraka. Izdavačka delatnost je organizovana u okviru sedam stalnih i par edicija koje se s vremena na vreme pokreću. Savremena proza, Savremena poezija, Književnost za decu i omladinu, Feniks, Susreti, Biblioteka "Posebna izdanja" i Bibloteka "Izabrana dela Todora Manojlovića" su stalne dok su dok su biblioteke pod nazivom: Naši pisci i Polis povremeno pokrenute. Najviše naslova Biblioteka je objavila u 1996. godini -čak 23 naslova, a najveći tiraž je ostvarila knjiga dečje poezije "Pevanka" od LJubivoja Ršumovića, koja je štampana u 51. 000 primeraka.

U okviru izdavačke delatnosti izlazi ičasopis "Ulaznica",čiji se prvi broj pojavio 1967. godine. Do sad je izašlo 180 brojevačasopisa, ili prosečno 5 brojeva godišnje. Ulaznica se bavi fenomenom kulture, analizirajući umetničko, pretežno književno stvaralaštvo i aktuelna društvena pitanja. Vrednostčasopisa "Ulaznica" potvrđuje i podatak da se razmenjuje sa 27 različitih publikacija.

Književni konkurs časopisa "Ulaznica"

U poslednjih nekoliko godina ustaljena je praksa da je jedan broj "Ulaznice" posvećen literarnom konkursu kojičasopis raspisuje svake godine za neobjavljenu pesmu, priču ili esej. Na literarni konkurs svake godine pristigne veliki broj takmičarskih radova iz cele zemlje. Radovi se potpisuju šifrom dok ocenu njihovog kvaliteta donosi eminentni tročlani žiri. Te se u svakoj kategoriji: pesme, priče ili eseja dodeljuje prva, druga i treća nagrada. Stvaraoci koji učestvuju na "Konkursu" pored duhovne stvaralačke satisfakcije za ostvaren domet u ovim književnim formama, dobijaju i nagradu u vidu diplome i simboličnog novčanog iznosa. Učast dobitnika priređuje se i književno veče na kome sečitaju i razmatraju njihovi književni radovi i ostvareni domet u oblasti pisane reči.

Izabrana dela Todora Manojlovića

Od početka svog književnog rada Todor Manojlović se afirmisao kao pesnik vedrine i duha imaginarnih i stvarnih zemalja i gradova. NJegova poezija je simbolistička puna boja svetlosti slika prirode mediteranskih kipova iz grčke mitologije, pastoralnih lepota italijanskih pejzaža ali urbanih slika i dostignuća moderne tehnike. Tek objavljivanjem knjige "Pesme" u okviru biblioteke "Izabrana dela Todra Manojlovića" u kojoj je prirđivač Draško Ređep napravio kritički izbor poezije, započela je reafirmacija ovog našeg značajnog ali neopravdano zanemarenog moderniste.

Pojava prve drame Todora Manojlovića Centrifugalni igrač ( 1930) smatra se početkom moderne srpske drame. Ovaj "misterij učetiričina", kako ga je nazvao sam autor, jedno je od najpoetičnijih i najlirskijih dela naše savremene drame. Napisao je još nekoliko drama ( Opčinjeni kralj, Katinkini snovi, Nahod Simeon, Komedia dell arte) od kojih su neke izvođene na scenama pozorišta u nekadašnjoj Jugoslaviji, a neke su ugledale svetlost dana tek u knjizi pod nazivom "Drame" koju je priredila Marta Frajnd.

U knjizi "Novi književni sajam" koju je priredio Mihajlo Pantić. Manojlović se predstavlja kao jedan od najznačajnijih teoretičara modernističke književnosti. U borbi protiv "starog sajma" govorio je o poetici "novog sajma" u kojem su svoje mesto našli i Laza Kostić, rodonačelnik modernog poetskog izraza u srpskom pesništvu i Vladislav Petković Dis, ali i mnogi mladi pesnici.

U knjizi "Osnove i razvoj moderne poezije" koju je priredio Gojko Tešić, daje se pre svega opis nastanka i istorije modernog pesništva. Modernu poeziju Manojlović je video kao rezultat duhovnih, umetničkih napora naroda Evrope koji uprkos svim razkikamačine jednu kulturu. Kroz tekstove o Bodleru, Malarmeu, Vitmenu, futurizmu, Apolineru, ali i Bergsonu, Ničeu i Eliotu govorio je o tradiciji modernog duha.

Petu knjigu iz pomenute edicije priredio je Mihajlo Pantić pod nazivom "Kritičari i pisci o Todori Manojloviću". Pomenuta knjiga nudi nešto više o biografiji i analizi Manojlovićevog dela od strane mnogih autora. Kada se pročita svakako iz nje se mogu dobiti elementarna znanja o životu i radu Todora Manojlovića.

Sa ovim izdanjima Biblioteka oživljava jednu gradsku legendu širokog duha koja naš gradčini evropskim baštinarom književne moderne. Razvija visoko književno stvaralaštvo, afirmiše i predstavlja široj javnosti, za sva vremena jednu valjanu kulturnu tekovinu.

Fond Todor Manojlović

Gradska narodna biblioteka osnovala je 1991. godine Fond "Todor Manojlović". Fond je osnovan sa ciljem da istražuje, objavljuje i afirmiše delo Todora Manojlovića, kao i da podstiče književno stvaralaštvo. Fond je uspostavio specijalnu nagradu pod nazivom "Nagrada za moderni umetnički senzibilitet". Nagrada se dodeljuje stvaraocima iz različitih oblasti umetnostičije delo ostvaruje "autentičnu, provokativnu i prirodnu saglasnost sa bićem i smislom stvaralaštva Todora Manojlovića". Do sada je dodeljeno deset nagrada. Dosadašnji laureati nagrade su Miodrag Pavlović, Milorad Pavić, Miodrag B. Protić, \orđe Balašević, Dušan Kovačević, Marina Abramović, Miroljub Todorović, Momo Kapor, Pavle Ugrinov i Jovan Hristić.

Nagrada se sastoji od novčanog iznosa, povelje i umetničkog predmeta. Nagrađeni autor objavljuje knjigu u ediciji "Feniks".

Dečje manifestacije Gradske biblioteke

Jedan od najačih stubova naše kuće jeste rad i aktivno druženje sa našim najmlađim sugrađanima a i šire. Već dvadeset i osam godina unazad Gradska biblioteka u toku aprila otpočinje dečju manifestaciju pod nazivom "Pesnička štafeta". Centralna figura pomenute manifestacije je gostujući dečji pesnik koji u toku dve nedelje provodi vreme u druženju sa mladim stvaraocima stihova. U dvonedeljnom druženju obiđe se pedesetak osnovnih škola a u svakoj školi od predstavljenih trideset pesama odaberu se dve pobedničke koje ulaze u pesničko finale. "Pesnička štafeta": otkriva mlade talente, pospešuje pesničko stvaralaštvo i neguje ljubav prema pisanoj reči. Veliki broj osnovaca iz pet opština Srednjobanatskog okruga kao i opština Bečej i Titel angažovan je u okviru takmičarskog, recitatorskog, muzičkog i dramskog izraza. Oko 10 000 dece prisustvuje manifestaciji i od toga blizu 2000 učestvuje svojim pesmama na svim jezicima naše sredine.

Druga po redu manifestacija je "Čitalačka značka". Takmičenje začitalačku značku otpočinje svake školske godine završavajući se predajom radova sredinom aprila. Prema predispozicijama takmičenja treba da se pročita određeni broj knjiga. U svoječitalačke dnevnike naši najmlađi o pročitanom delu izlažu svoje utiske, zapažanja, koliko im se knjiga dopala ili ne, beleže najinteresantnije delove, likove ili neku zanimljivu misao. Sve to može da prati i likovni prikaz. Učenicičitaju dela po sopstvenom izboru koja ne ulaze u okvir školske lektire i obuhvataju skoro sve zastupljene pisane žanrove i književne vrste. Svake godine se određuju i teme za obavezni deočitanja a ovogodišnje zadate teme su obuhvatale putopise, životinjski svet kao i knjige u kojima su glavni nosioci radnje njihovi vršnjaci. Završna manifestacija je pravi dečji hepening uz aktivno učešće i animiranje publike. Na završnoj svečanosti i dodeli nagrada mogli ste da sretnete Pustolova, naratora Marka Pola, da pogledate pozorišnu predstavu, da Vas zaspu zvezdanom prašinom, da pogledate na video bimu najbolječitalačke dnevnike ičujete utiske i komentare naših najmlađih sugrađana o knjigama koje su pročitali.

Deca su aktivni učesnici u celokupnoj manifestaciji i sama su dala likovna rešenja za izgled nagradnih bedževa. Kroz čitalačke dnevnike osećaju se njihove potrebe i želje, pokušavamo da komuniciramo sa njima na jedan neformalan ali stimulativan način. Sve naše aktivnosti u okviru postojećih manifestacija uglavnom su usmerene ka stvaranju i animiranju naše buduće aktivnečitalačke publike koja će u nekim drugim godinama uzeti aktivno učešće u dešavanjima vezanih za Gradsku biblioteku.

Stara i retka knjiga

Za ovaj put izdvajamo Vam interesantan deo koji se odnosi na zbirku pod nazivom: "Stara i retka knjiga" koja sečuva i koristi isključivo na Naučnom odeljenju. Zbirku sačinjavaju prvenstveno knjige nastale do kraja devetnaestog veka. U njoj se nalaze vredna izdanja, kao što su na primer Hronika iz 1543. godine pisana na gotici. Prva knjiga štampana u Srbiji "Etika" Dositeja Obradovića iz 1834. godine, prva izdanja knjiga štampanih u našem gradu 1848. godine, kao i Ustavčitaonice srpske u Velikom Bečkereku iz 1861. godine.

Književne večeri gradske biblioteke

Obogaćujući kulturni život grada ali i kao jedna od najstarijih i najznačajnijih gradskih institucija Biblioteka se stara o tome da se široj javnosti prvenstveno predstave kvalitetni produkti visokog književnog stvaralaštva ali i promocije naučno popularnih dela i trendova u modernoj društvenoj nauci. Do sada je održano pet velikih književnih večeri. Prva ovogodišnja promocija je bila promocija romana "Hobo", pisca Zorana ]irića –dobitnika Nin – ove nagrade za 2001. godinu. Druga, je bila svečana dodela nagrade Fonda "Todor Manojlović" za moderni umetnički senzibilitet za 2001 godinu laureatu Jovanu Hristiću, gde je tom prilikom napravljen osvrt na život i rad prvog srpskog moderniste Todora Manojlovića učijučast postojeći Fond nosi ime, kao i na pisani domet i značaj najnovijeg dobitnika Jovana Hristića. Treća po redu predstavljena je atraktivna tetralogija Slobodana Gavrilovića o Živojinu Pavloviću koja je stvarana pomoću multidisciplinarnog pristupa prožimajući istoriju, književnost, sociologiju, socijalnu antropologiju opisujući društveno političke i životne okolnosti jedne epohe, daleke 1941. godine, o kojoj još nije bilo dovoljno valjanih istorijskih i vrednosno neutralnih analiza. Četvrta promocija je predstavila novu Antologiju savremene srpske poeziječiji je priređivač Zoran Bognar, pored autora o njoj su govorili Dragan Jovanović Danilov i Radivoj Šajtinac. Peta u nizu predstavljen je roman "Guvernanta" Ivana Ivanjija koji u sebi opisuje prilike i način života u multietničkom Petrovgradu 30 –tih godina dvadesetog veka, stradanju Jevreja za vreme nemačke okupacije, zatim stradanje Nemaca nakon Drugog svetskog rata. Bavi se filozofijom života i isprepletanošću ljudskih sudbina koje se međusobno nadovezuju. Roman je atraktivan, aktuelan pogotovo u tom smislu dok nam istoričari ne pruže vrednosno neutralne sudove o određenim periodima, upravo su književnici ti društveno senzitivni ljudi koji nam daju prikaz nekadašnje društvene stvarnosti i opis određenih društvenih zbivanja na našim prostorima ali upakovanih u jednu sofisticiraniju jezičku formu. O knjizi su govorili autor Ivan Ivanjij, književni kritičar Gojko Božović i Ankica Dostanić ispred Gradske biblioteke.

Zanimljivosti

S obzirom da ulazimo u grupu institucija kulture koja se jednim delom svoje delatnosti bavi pružanjem usluga, Gradska biblioteka je realizovala anketno ispitivanje putem upitnika na tri specijalizovana odeljenja: Pozajmnom, Naučnom i Dečjem. Ispitivanje je sprovedeno na potpuno reprezentativnom i adekvatnom uzorku. Ukupno je bilo tri vrste uputnika prilagođenih svakom pojedinačnom odeljenju. Glavni fokus interesovanja bio je baziran na proveri i oceni kvaliteta usluga koje se pružaju našim korisnicima. Jedan od osnovnih razloga ovakvog načina ispitivanja je u interesu poboljšanja i podizanja nivo kvaliteta usluga u oblasti bibliotekarstva. Bitan momenat u okviru anketnog ispitivanja je svakako i osvrt načitaočev senzibilitet tj. njegova potencijalna interesovanja koja su nam bitna jer predstavljaju interesovanja, ali i stvaranje opšteg profila našegčitaoca. Imajući u vidu da iz svog računarskog evidencionog programa crpimo isključivo podatke koji se tiču starosne, profesionalne, polne strukture, kao prometa i obrta knjižnog fonds, ovakva vrsta anketnog ispitivanja omogućuje nam direktni kontakt sa potrebama naših korisnika koje ne možemo nikako zanemariti, a ujednočine i predstavljaju kompletnu sliku Gradske biblioteke. Na osnovu podataka moguće je delimično usmeriti kvalitet usluga i nabavnu politiku naše kuće.